ayAymara

Peonía Yapuchaña Ukat Mantenimiento Guía

Mar 09, 2026

Mä yatiyaw jaytañamawa .

I. Jiltawi Pachamaman Mayt’awinaka

Peonías ukanakax thaya pachanakaruw munapxi ukat jallupachan yapuchañax wali askiwa. Yapuchañatakixa mä jach’a, inti jalsu tuqiru ajlliñawa, jani umampi ch’allt’añataki. Sapa marawa suma abono uchaña, suma umampi umaña ukhamaraki jank’aki uraqi ch’allt’aña abono tukuyatatxa, ukhamata umaxa jani ch’amakt’añapataki. Jallu pachanxa ch’amañchañawa ch’uxña quqanaka ukhamaraki yapuchaña ukhamata uraqixa aireación ukhama utjañapataki.

II. Fertilización ukatxa Poda ukanaka apnaqaña

Nayrïr thaya pacha tukuyatatxa, wañt’at ramanaka ukhamaraki laphinakapa peonías ollas ukanakata podaña, ukhamata jani usunaka ukhamaraki usunaka jilxatañapataki. Juyphi pachanx janiw uta manqhar apañax wakiskiti; ukaxa inti jalsu tuqiru uchatarakiwa kunjamatixa balcón jan ukaxa aleros manqhana, ukhamata manq’aña uraqixa mä juk’a waña. Janïr panqarañkamax lado ch’uxñanakax uñstaspa ukhax jank’akiw apsuñama, ukhamat manq’añanakax terminal ch’uqir ch’amanchañataki, ukhamat jach’a ukat ch’amanchata panqaranakar ch’amanchañataki. Panqara tukuyatatxa, jani yapuchañ amtasksta ukhaxa, jank’akiw panqara ch’akhanakap khuchhuqañama, ukhamat jatha jan utjañapataki ukhamarak manq’añanak jan manq’añapataki.

III. Yapuchaña ukhamaraki Control de Plagas ukatxa Enfermedades ukanaka

Peonías sata quqa yapuchaña tukuyatatxa, janiwa sapa kuti yapuchañakiti saphinaka jani yanqhachañataki ukhamaraki jiltawi jani walt’ayañataki. Jist’arat-yapu yapuchañatakixa nayraqataxa walja wanumpiwa ch’allt’aña ukatxa manqharu uraqiru ch’allt’aña, ukxaruxa 10-15 cm alturani ukhamaraki 70 cm anchoru jach’a ikiñanaka wakicht’aña. Ayrunakaxa saphi tamaparjama p’iyanakaru ayruntaña, ukaxa 4-5 cm uraqimpiwa ch’uqi ch’uqimpi ch’uñumpi ch’uñuyaña. Yapuchaña tukuyatatxa suma umaña.

Abono ukhamaraki uma apnaqaña tuqitxa, sapa kuti umañaxa janiwa wakiskiti kunapachatixa jallu pachaxa wakiski ukhaxa, ukampisa suma umañawa wakisi janïra panqarkasa ukhamaraki panqaraña tukuyata ukhamaraki primavera waña pachana. Kimsa kutiwa abono uchasiñaxa, ukhamata ayrunakaxa jiltañapataki. Usunaka ukhamaraki jan walinaka jark’aqañatakixa, jark’aqasiñawa wali wakiskiri; sapa kuti uñakipaña luraña ukhamaraki wakiskiri lurañanaka luraña ukhamata k’umara quqa jiltañataki.

Jiskt’awinaka apayanipxam .